Mimari Sözlük

A

Abaküs: Mimarlık dünyasında, estetik ve mühendisliğin kesiştiği noktada yer alan en eski detaylardan biri abaküs terimidir. Bir sözlük maddesi olarak abaküs; sadece bir süsleme değil, antik dönemden günümüze …
Aderans: Aderans, iki farklı malzemenin birbirine tutunma, yapışma veya birlikte çalışma kapasitesini ifade eden teknik bir terimdir. Mimarlık, inşaat mühendisliği ve yapı teknolojisi bağlamında aderans; beton…

Bauhaus: Bauhaus Bauhaus, 1919’da Almanya’nın Weimar kentinde Walter Gropius tarafından kurulan; mimarlık, zanaat, güzel sanatlar, endüstriyel tasarım, grafik tasarım, mobilya ve tipografiyi ortak bir tasarım…
Biyomimikri: Biyomimikri, doğadaki canlıların, ekosistemlerin, biyolojik süreçlerin ve evrimsel stratejilerin incelenerek insan yapımı tasarım, teknoloji, mimarlık ve mühendislik problemlerine çözüm üretme yaklaşı…
Brise-Soleil: Brise-Soleil Nedir? Brise-soleil, yapı cephelerinde doğrudan güneş ışığını kırmak, iç mekâna giren ısı kazancını azaltmak, kamaşmayı kontrol etmek ve doğal aydınlatmayı daha dengeli hâle getirmek ama…
Brüt Beton: Brüt beton, kalıba döküldükten sonra yüzeyi sıva, boya, seramik, taş kaplama veya başka bir bitirme malzemesiyle örtülmeden görünür bırakılan betondur. Mimarlıkta brüt beton, yalnızca taşıyıcı bir yap…
Brutalism: Brutalism, 20. yüzyıl ortasında ortaya çıkan; ham beton, çıplak malzeme kullanımı, güçlü geometrik kütleler, açıkta bırakılmış strüktür ve süslemeden arındırılmış mimari ifade ile tanımlanan modern mi…

Derz: Derz Nedir? Derz, yapı elemanları arasında kalan boşlukların harç, dolgu malzemesi veya özel derz malzemeleri ile doldurulması işlemi ve bu işlem sonucu oluşan bağlantı bölgesidir. Tuğla, beton blo…
Derz Dolgu: Derz Dolgu Nedir? Derz dolgu, sıvı kıvamda uygulanan ancak uygulandıktan sonra sertleşen yoğun bir yapı malzemesidir. Genellikle su, çimento ve kum karışımından oluşan derz dolgu, boşlukları doldur…
Doluluk-Boşluk Oranı: Doluluk-boşluk oranı, bir cephenin veya yapı yüzeyinin katı malzeme ile açık alanların oransal ilişkisini tanımlar. Mimarlıkta görsel denge, ışık geçirgenliği ve yapısal işlevselliği belirleyen temel …
Döşeme: Döşeme Nedir? Döşeme, modern yapıların yaygın bir strüktürel elemanı olup, dökme betondan oluşan düz ve yatay bir yüzeydir. Yapım aşamasında açık zemin veya yüzeysel zemin kaplaması olarak tanımlan…

Ekhinus (Echinus) Nedir?: Antik mimarinin en karakteristik unsurlarından biri olan ekhinus (echinus), özellikle Antik Yunan ve Roma tapınaklarında karşımıza çıkan hayati bir yapı elemanıdır. En basit tanımıyla ekhinus; sütunla…
Emsal (KAKS): Emsal (KAKS), imar mevzuatında bir arsanın toplam inşaat alanının arsa alanına oranını gösteren katsayıdır. Bölge imar planında belirlenen bu oran, yapı yoğunluğunu kontrol eder ve şehirsel gelişimi d…
Eşik: Eşik Nedir? Eşik, bir kapının alt kısmında yer alan ve iç ile dış mekânı ayıran yapı elemanıdır. Mimari açıdan kapı kasasının zemin seviyesindeki yatay parçası olarak tanımlanır ve genellikle kapı …
Eyvan: Eyvan, İslam mimarisinde açık veya yarı-açık, derinlemesine niş şeklinde bir mekân elemanıdır. Tonozla örtülü, iki yanı duvarlarla sınırlandırılmış yapısal biçim. Saray, cami, medrese ve karavanserayl…

Gabari: Gabari, bir yapının veya parselin imar mevzuatı çerçevesinde izin verilen maksimum yükseklik, genişlik, derinlik ve hacim sınırlarını tanımlayan teknik parametredir. Şehircilik ve inşaat düzenlemeleri…
Giydirme Cephe: Giydirme cephe, taşıyıcı iskeletin dışına monte edilen, hafif malzemelerden oluşan ve yapının dış kabuğunu oluşturan non-taşıyıcı cephe sistemidir. Cam, metal ve plastik kombinasyonlarıyla iklimsel ko…

Kanopi: Kanopi, bir yapının giriş, pencere veya açık alanını koruyan, genellikle hafif çatı veya örtü elemanıdır. Mimarlıkta işlevsel ve estetik amaçlı kullanılan, taşıyıcı kolonlar veya konsollar üzerine otu…
Kiriş: Kiriş, yatay yönde açıklık kaplayarak üstündeki yükü taşıyan temel yapısal eleman. Ahşap, çelik veya betondan üretilen kirişler, binaların döşeme, çatı ve köprü sistemlerinde kritik rol oynar ve malze…
Konsol: Konsol, bir uçtan ankastre sabitlenmiş ve diğer uçtan serbestçe uzanan yatay taşıyıcı eleman olup, mimarlıkta balkonlar, saçaklar ve yapı cephesindeki çıkıntılı bölümlerde kullanılan temel strüktür si…

Mukarnas: Mukarnas, İslam mimarisinde kullanılan üç boyutlu geometrik süsleme sistemidir. Küçük nişler, kemerleri ve prizmatik formlardan oluşan bu yapı, tavanlarda ve kubbeli alanlarda ışık-gölge oyunu yaratar…

Parametrik Tasarım: Parametrik tasarım, mimarî ve tasarım sürecinde matematiksel parametreler ve algoritmalar kullanarak dinamik, optimize edilmiş çözümler üreten yöntemdir. Dijital araçlar aracılığıyla tasarımcılar deği…

Radye temel: Radye temel, yapının tüm ağırlığını geniş bir betonarme plaka üzerine dağıtan yüzeysel temel sistemidir. Zayıf zemin koşullarında yaygın olarak kullanılır ve yapıyı eşit oturma riskinden korur. Rad…
Referans Bina: Referans bina, şehir planlama ve inşaat mevzuatında belirli bir bölge veya proje için yükseklik, cephe tasarımı, malzeme ve mimari karakter açısından model alınan, genellikle başarılı veya koruma altı…

Saçak: Saçak, bir yapının çatısının dış duvardan öne doğru uzanan bölümüdür. Yağmur ve güneşten koruma sağlayan mimari elemanı, iklim ve estetik işlevleri birleştirir. Geleneksel ve modern mimaride yaygın ku…
Sağır Cephe: Sağır cephe, yapının iç mekanlarında pencere veya kapı açıklığı bulunmayan, kapalı ve işlevsel olmayan dış yüzeydir. Mimarlık ve şehircilik uygulamalarında enerji verimliliği, gizlilik ve yapısal tasa…
Silüet: Silüet, bir yapı veya kent dokusunun gökyüzüne karşı oluşturduğu dış hatlarının bütünsel görüntüsüdür. Mimarlık ve kentsel tasarımda, binaların yükseklikleri, çatı formları ve cephe profillerinin oluş…
Strüktürel Cephe: Strüktürel cephe, taşıyıcı sistemin (kolon, kiriş, çerçeve) bilinçli olarak dış yüzeyde görünür kılındığı mimari tasarım yaklaşımıdır. İşlevsel ve estetik değeri birleştirerek modernist mimarinin teme…

TAKS: TAKS (Taban Alanı Katsayısı), bir parselin taban alanına göre inşa edilebilecek toplam inşaat alanının oranını belirleyen, imar mevzuatında kullanılan katsayıdır. Şehircilik ve arazi kullanımı kontrol…

Vernaküler Mimari: Resmi mimari eğitimi olmayan, geleneksel bilgi ve yerel malzemelerle inşa edilen halk mimarisidir. Anadolu'nun taş köy evleri, Karadeniz'in serenderi, Mardin'in kireç taşı evleri bu kategoride değerle…